Recensie: William M. Kelley – Uit de maat

Boeken Recensies Roman Slider
8

Geweldig

Samengevat

Uit de maat is, ondanks dat het boek al bijna zestig jaar oud is, een mooi boek om te lezen en analyseren. Het thema van de rassenkwestie is vanuit zijn perspectief zeer interessant: het verhaal is uitsluitend geschreven vanuit het perspectief van diverse personages uit de blanke gemeenschap. Dit is een unicum; William M. Kelley was in die periode zelf namelijk een zwarte auteur van vierentwintig jaar met een scherpe kijk op de maatschappij. Vorige maand verscheen dit boek eindelijk in Nederland, wat de kans biedt om dit boek zelf te ervaren.
8

Geweldig

Oud verhaal biedt nieuw perspectief

Uit de maat is een boek dat al geschreven is in 1962, door auteur William M. Kelley, maar nog nooit eerder werd vertaald naar het Nederlands of is verschenen in Nederland. Afgelopen maand kwam hier verandering in, waardoor liefhebbers van literatuur en geïnteresseerden in de rassenkwestie in de Verenigde Staten nu de kans krijgen deze unieke benadering te lezen. Want een unieke benadering is dit boek zeker; auteur William M. Kelley had op vierentwintigjarige leeftijd al een bijzonder scherpe kijk op deze maatschappelijke kwestie. Hij benadert in Uit de maat de kwestie namelijk vanuit de belevingswereld van de blanke gemeenschap, er komen uitsluitend blanke mensen aan het woord die wisselend reageren op de gebeurtenis die Tucker Caliban in gang heeft gezet.

Het is vooral interessant om dit boek zesenvijftig jaar na dato voor het eerst te lezen, want het biedt naast een terugblik ook een mogelijkheid om te reflecteren hoe ver de maatschappij sindsdien is gekomen met betrekking tot racisme. Het verhaal is vrij eenvoudig en er kan zelfs beweerd worden dat er, aan de oppervlakte, weinig gebeurd. Schijn bedriegt hier echter, want het lukt Kelley om de spanning heel het boek vast en haarscherp te houden. Je blijft je als lezer afvragen wat de aanleiding is voor Tuckers vertrek, voelt het ongemak waarin woorden als ‘neger’ en ‘nikker’ nog de gewoonste zaak van de wereld zijn en ervaart hoe er bijna zestig jaar geleden een kentering is gekomen in de verhouding tussen zwart en wit (zowel letterlijk als figuurlijk).

Steward kwam op adem, negeerde het commentaar en het gelach en richtte zich alleen tot meneer Harper. ‘Ik kwam net van huis en reed erlangs, en toen zag ik ‘m. Tucker Caliban, bedoel ik – en dit is de zuivere waarheid – die zout, brokken zout, op z’n akker strooide. Toen ik ‘m riep reageerde ie niet. Hij bleef maar strooien. Hij had ‘n tas over z’n schouder en die bleef ie maar vullen met zout van een grote berg die in z’n voortuin lag.’

Hoe kan een persoon zo’n enorme golfbeweging veroorzaken?

Het heft wordt op een metaforische manier in eigen handen genomen, de onderdrukten nemen controle over hun eigen leven en vertrekken, de schijn van een volwaardig leven waaronder velen hebben geleefd verdwijnt als mist voor de zon, en de gemeenschap vertrekt. In zijn totaliteit. De blanke, rijke, ‘betere’ kant blijft verbijsterd achter en de speculatie begint op de veranda van de lokale buurtwinkel. Een van de personages, Harper, is een oudere man in een rolstoel die door de andere mannen gezien wordt als een soort wijze heer met de kennis in pacht. Hij vertelt een mythisch verhaal over hoe de voorvader van Tucker Caliban als slaaf naar Amerika werd gebracht.

Deze hulk-achtige figuur weet te ontsnappen aan de ‘klauwen’ van de slavendrijvers en blijft een lange tijd voortvluchtig. Dit verhaal haalt Harper aan als de reden van Tuckers vertrek; het zit nou eenmaal in zijn bloed om tot opstand te komen. Het meest interessant is de kijk van de vader van Dewey Willson, David Willson. Deze man (en zijn zoon hierdoor ook) heeft een vrij progressieve kijk op de rassenverdeling in het Zuiden en bouwt een unieke vriendschap en collaboratie op met de zwarte activistenleider Bennett Bradshaw. Bradshaw weet hem met zijn kennis en kijk op de wereld ultiem te boeien en te bewegen.

Een bijzonder boek van een bijzondere auteur

Het is de moeite waard om Uit de maat te lezen, of je nou op zoek bent naar de zichtbare verhoudingen tijdens de rassenscheiding in die jaren of naar de diepere metaforische betekenis die de auteur bedoeld heeft met dit boek. Er is voor elk wat wils, maar het is zeker interessant om het boek wat dieper te ontleden: wat heeft Kelley bedoelt met het schrijven van dit verhaal? Wat levert het op om het verhaal uitsluitend vanuit het perspectief van de blanken te schrijven? En natuurlijk: waarom ging Tucker Caliban, en hem volgend de hele zwarte gemeenschap, weg? Het is een verhaal dat zich goed leent om deze vragen in een onderbouwde discussie te beantwoorden of in elk geval te ontleden.

William M. Kelly (1 november 1937 – 1 februari 2017) was een Afro-Amerikaanse schrijver van boeken en korte verhalen. Hij heeft een indrukwekkend verleden waarin hij opgroeide in de Bronx, school heeft gevolgd aan de Fieldston School in New York en is afgestudeerd aan Harvard University in 1960. Hij heeft ook de Dana Reed prijs gewonnen voor creatief schrijven. Daarnaast was hij ook leraar en gaf hij schrijfcursussen.

Ilse Klein
Ilse is iemand die zich graag bezig houdt met het lezen van boeken, het kijken van films en het spelen van games. Tenminste, als ze hier de vrije tijd voor kan vinden, want als moeder van een jong dochtertje en part-time werkzaam bij de overheid is het soms lastig om hiervoor de ruimte te vinden. Ze schrijft al si...

Laat een reactie achter

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Lost Password